Co mogę wykorzystać w ramach dozwolonego użytku edukacyjnego?

By móc wykorzystać dany utwór podczas zajęć, tworzenia prezentacji multimedialnej, bądź też przygotowywania innych form przekazywania wiedzy musimy pamiętać, że

nie każdy utwór, który chcemy wykorzystać na wskazane potrzeby będzie miał charakter edukacyjny

Pamiętajmy, że utwór musi spełniać cel dydaktyczny, toteż poprzez jego wykorzystanie chcemy przybliżyć odbiorcy wiedzę, którą chcielibyśmy, by ten odbiorca przyswoił. Należy pamiętać, że celem winno być zilustrowanie przekazywanych treści, by te treści zilustrować możemy wykorzystywać utwory w całości bądź w części, w oryginale lub w tłumaczeniu, możemy je nawet modyfikować, musimy natomiast pamiętać, że każdy utwór, który wykorzystujemy podczas zajęć musi spełniać cel dydaktyczny, nie możemy zatem wykorzystywać utworów, które z tym celem edukacyjnym się w żaden sposób nie wiążą. Wyjątkiem są tutaj programy komputerowe traktowane jako utwory, bowiem ich nie obejmuje dozwolony użytek edukacyjny.

Pamiętaj również, że utwór musi być rozpowszechniony. Zgodnie zaś z art. 6 ust. 1 pkt 3 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych utworem rozpowszechnionym, jest „utwór, który za zezwoleniem twórcy został w jakikolwiek sposób udostępniony publicznie”. Przede wszystkim warto tu zapamiętać, że rozpowszechnieniem utworu będzie również jego zamieszczenie w formie elektronicznej na stronie internetowej. Na takim stanowisku stanął przykładowo Sąd Apelacyjny w Łodzi, który w swym wyroku wskazał:

„Pod pojęciem „egzemplarza” utworu w rozumieniu tego przepisu należy rozumieć wszelkie rezultaty zwielokrotnienia utworu w znaczeniu, o którym mowa w art. 6 ust. 1 pk 1 PrAut. Pojęcie to obejmuje zatem nie tylko materialne (fizyczne) kopie utworu, lecz również egzemplarze udostępniane publicznie w postaci elektronicznej (np. w sieci komputerowej). (…) Według art. 6 ust. 1 pkt 3 PrAut, utworem rozpowszechnionym jest utwór, który za zezwoleniem twórcy został w jakikolwiek sposób udostępniony publicznie, a zatem pojęcie to obejmuje nie tylko publiczne udostępnienie egzemplarzy utworu (rezultatów jego zwielokrotnienia), lecz również inne formy publicznego udostępnienia utworu, niepolegające na wytworzeniu jego materialnych egzemplarzy.”

(Wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi, Wydziału I Cywilnego, z dnia 4 lutego 2016 r, sygn. akt: I ACa 1107/15).

 

przykładAlicja – nauczycielka języka polskiego, chce swym uczniom w ramach prowadzonej lekcji języka polskiego przybliżyć twórczość wybranej przez siebie znanej pisarki. W tym celu przygotowała ona prezentację multimedialną, w której umieściła co ważniejsze fragmenty kilku jej dzieł. Alicja jednocześnie znalazła ciekawe zdjęcie pisarki pozującej na tle Wawelu, które również postanowiła wykorzystać. W końcu, by nadać nieco dynamiki swojej prezentacji Alicja zdecydowała się wykorzystać w prezentacji utwór heavy metalowy swojego ulubionego zespołu, który co prawda z twórczością pisarki nie miał nic wspólnego, ale który stworzył piosenkę, którą Alicja bardzo lubi i co do której była pewna, że spodoba się również jej uczniom oraz nie pozwoli się im nudzić na zajęciach.

Zastanów się, czy Twoim zdaniem Alicja w celach edukacyjnych mogła użyć fragmentu utworu znanej pisarki?

Czy Alicja mogła wykorzystać zdjęcie pisarki, by uczniowie mogli zobaczyć, jak w rzeczywistości pisarka wygląda?

Czy Alicja miała w końcu możliwość wykorzystać utwór heavy metalowy swojego ulubionego zespołu, by nadać dynamiki swojej prezentacji.

Rozwiązanie
Alicja oczywiście może wykorzystać fragmenty utworów sławnej pisarki, łączy się to bowiem z celem edukacyjnym pozwalającym odbiorcom lepiej zilustrować przedstawiany temat.

Alicja ma również prawo do wykorzystania zdjęcia pisarki, uczniowie dzięki temu będą mogli zwizualizować sobie, jak owa pisarka wygląda.

Kontrowersyjnie może budzić natomiast kwestia wykorzystania utworu heavy metalowego, by nadać prezentacji multimedialnej większą dynamikę w odbiorze. Utwór taki nijak nie wiąże się z tematem zajęć, wydaje się, że wykorzystanie go w prezentacji nie będzie spełniało zatem celu dydaktycznego, który uprawnia nas do skorzystania z możliwości wypływających z dozwolonego użytku edukacyjnego.

Oczywiście w przeciwieństwie do wcześniej poruszonego zagadnienia, w tym przypadku zajęcia odbywają się w szkole i w ramach lekcji języka polskiego, zatem prezentacja multimedialna nauczyciela została przygotowana podczas pracy dla instytucji, w ramach działalności której można skorzystać z dobrodziejstw dozwolonego użytku edukacyjnego.

 

zapamiętaj

  1. W ramach dozwolonego użytku edukacyjnego możemy wykorzystywać cudze utwory wyłącznie w przypadkach, gdy spełniony zostanie cel edukacyjny pozwalający zwizualizować odbiorcy przekazywane treści w celu lepszego ich przyswojenia.
  2. Należy się odpowiednio zastanowić, czy utwór, który chcemy wykorzystać rzeczywiście powiązany jest z celem dydaktycznym, który chcemy osiągnąć i czy rzeczywiście będzie on służył lepszemu przyswojeniu wiedzy przez odbiorcę.
  3. W ramach dozwolonego użytku edukacyjnego nie możemy udostępniać programów komputerowych jako utworów, bądź ich fragmentów.

Poprzednia strona                                                                                                                      Przejdź dalej