Dla kogo dozwolony użytek edukacyjny?

Bez zapoznania się z przepisami dotyczącymi dozwolonego użytku edukacyjnego możemy błędnie założyć, może w sposób nieco intuicyjny, że pojęcie dozwolonego użytku edukacyjnego powiązane jest z osobą, która tworzy dany materiał na potrzeby edukacyjne. Tak jednak do końca nie jest. Cytowany wcześniej artykuł 27 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych wskazuje, że z dozwolonego użytku edukacyjnego mogą korzystać „instytucje oświatowe” oraz „wymienione w ustawie Prawo o Szkolnictwie Wyższym i Nauce podmioty związane z systemem szkolnictwa wyższego, m. in. uczelnie publiczne i prywatne”.


Lista instytucji, które mogą korzystać z dozwolonego użytku edukacyjnego

W przypadku instytucji oświatowych, które mogą korzystać w celach dydaktycznych z dozwolonego użytku edukacyjnego są zgodnie z ustawą z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe:

  • przedszkola, w tym: specjalne, integracyjne, z oddziałami specjalnymi lub integracyjnymi, a także inne formy wychowania przedszkolnego;
  • szkoły podstawowe, w tym: specjalne, integracyjne, z oddziałami przedszkolnymi, integracyjnymi, specjalnymi, przysposabiającymi do pracy, dwujęzycznymi, sportowymi i mistrzostwa sportowego, sportowe i mistrzostwa sportowego,
  • szkoły ponadpodstawowe, w tym: specjalne, integracyjne, dwujęzyczne, z oddziałami integracyjnymi, specjalnymi, dwujęzycznymi, przygotowania wojskowego, sportowymi i mistrzostwa sportowego, sportowe, mistrzostwa sportowego, rolnicze, leśne, morskie, żeglugi śródlądowej oraz rybołówstwa
  • szkoły artystyczne;
  • placówki oświatowo-wychowawcze, w tym szkolne schroniska młodzieżowe, umożliwiające rozwijanie zainteresowań i uzdolnień oraz korzystanie z różnych form wypoczynku i organizacji czasu wolnego;
  • placówki kształcenia ustawicznego, placówki kształcenia praktycznego oraz ośrodki dokształcania i doskonalenia zawodowego, umożliwiające uzyskanie i uzupełnienie wiedzy, umiejętności i kwalifikacji zawodowych;
  • placówki artystyczne – ogniska artystyczne umożliwiające rozwijanie zainteresowań i uzdolnień artystycznych;
  • poradnie psychologiczno-pedagogiczne, w tym poradnie specjalistyczne udzielające dzieciom, młodzieży, rodzicom i nauczycielom pomocy psychologiczno-pedagogicznej, a także pomocy uczniom w wyborze kierunku kształcenia i zawodu;
  • młodzieżowe ośrodki wychowawcze, młodzieżowe ośrodki socjoterapii, specjalne ośrodki szkolno-wychowawcze oraz specjalne ośrodki wychowawcze dla dzieci i młodzieży wymagających stosowania specjalnej organizacji nauki, metod pracy i wychowania, a także ośrodki rewalidacyjno-wychowawcze umożliwiające dzieciom i młodzieży, o których mowa, a także dzieciom i młodzieży z niepełnosprawnościami sprzężonymi, z których jedną z niepełnosprawności jest niepełnosprawność intelektualna, realizację odpowiednio rocznego obowiązku przedszkolnego, obowiązku szkolnego i obowiązku nauki,
  • placówki zapewniające opiekę i wychowanie uczniom w okresie pobierania nauki poza miejscem stałego zamieszkania;
  • placówki doskonalenia nauczycieli;
  • biblioteki pedagogiczne;
  • kolegia pracowników służb społecznych,
  • szkoły polskie, czyli szkoły przy przedstawicielstwie dyplomatycznym, urzędzie konsularnym lub przedstawicielstwie wojskowym Rzeczypospolitej Polskiej, które umożliwiają uczniom uczęszczającym do szkół funkcjonujących w systemach oświaty innych państw uzupełnianie wykształcenia w zakresie szkoły podstawowej i liceum ogólnokształcącego, zgodnie z ramami programowymi kształcenia uzupełniającego i planami nauczania dla szkół polskich.



Szczegółowy katalog podmiotów i instytucji, które mogą skorzystać z prawa do dozwolonego użytku edukacyjnego jest oczywiście większy i znajduje się w następujących przepisach:

art. 7 ust. 1 pkt 1, 2 i 4-8 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. – Prawo o Szkolnictwie Wyższym i Nauce (Dz.U. z 2018, poz. 1668 ze zm.)

art. 2 i art. 4 pkt 29 D ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo Oświatowe (Dz.U. z 2017 r., poz. 59 ze zm.)

art. 127 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie żołnierzy zawodowych (Dz.U. z 2003 r., nr 179, poz. 1750 ze zm.).

To w ramach kręgu wskazanych wyżej instytucji możemy korzystać z dozwolonego użytku edukacyjnego w celach dydaktycznych. W praktyce podmiotami uprawnionymi do korzystania z dozwolonego użytku edukacyjnego są pracownicy wskazanej instytucji, osoby związane z nimi stosunkiem cywilnoprawnym oraz sami odbiorcy.

Tworząc materiał multimedialny, bądź też inny materiał dydaktyczny musimy zatem pamiętać, że warunkiem korzystania z utworów jest spełniony cel dydaktyczny, cel ten zaś winien być w szczególności realizowany w ramach instytucji edukacyjnej wymienionej w ustawie. Musimy również pamiętać, by krąg odbiorców zamykał się w osobach związanych bezpośrednio z instytucją oświatową prowadzącą określoną działalność dydaktyczną. Korzystać z materiałów dydaktycznych lub edukacyjnych przygotowywanych przez nauczyciela w ramach dozwolonego użytku publicznego mogą więc przykładowo uczniowie danej szkoły czy klasy. Przekraczamy granice dozwolonego użytku edukacyjnego, gdy udostępniamy materiały uczniom z innych szkół, z którymi nie jesteśmy powiązani, bądź też osobom zupełnie niezwiązanymi ze szkołą.

Na marginesie warto wskazać, że kwestią problematyczną jest ustalenie, czy w skład instytucji oświatowych, które mogą korzystać z dozwolonego użytku edukacyjnego są szkoły językowe, szkoły tańca, szkoły gotowania i inne tego typu instytucje. Można spotkać się z poglądami bardzo liberalnie podchodzącymi do tego zagadnienia, w których wskazuje się, że dozwolonego użytku edukacyjnego może korzystać bardzo wiele instytucji, które choć prowadzą proces edukacyjny niekoniecznie są związane ze szkołą w ścisłym rozumieniu tego słowa. Można też spotkać się z poglądami, które bardzo ściśle traktują przepis dotyczący dozwolonego użytku edukacyjnego i ograniczają go do enumeratywnego wyliczenia ustawowego podmiotów, jego dobrodziejstw mogą korzystać.

 

przykład

 

Joanna jest historykiem, pracuje w liceum ogólnokształcącym, prowadzi korepetycje, robi to rzetelnie i z pasją, chce, by jej uczniowie wynieśli coś z zajęć. Zawsze, gdy uczniowie przychodzą do Joanny do domu na korepetycje stara się im przedstawić wiedzę w jak najlepszy i jak najbardziej przystępny sposób. Joanna ma świadomość, że trzeba iść z duchem czasu, dlatego postanowiła przygotować dla swych uczniów specjalną prezentację, wykorzystującą materiały filmowe i zdjęciowe, które pozwolą im lepiej zgłębić przedstawiany temat.

Pytanie brzmi, czy Joanna może przygotować taką multimedialną prezentację w ramach dozwolonego użytku edukacyjnego?

Rozwiązanie

Wydaje się, że nie, choć cele są oczywiście szczytne, efekty na pewno też bardzo wymierne.

Joanna nie powinna samodzielnie w domu w ramach korepetycji korzystać z dozwolonego użytku edukacyjnego przy przygotowywaniu materiałów edukacyjnych dla swych uczniów. Choć Joanna pracuje w szkole, to korepetycje prowadzi już poza wskazaną instytucją, a nie w jej ramach i mimo, że działanie Joanny spełnia cel dydaktyczny, pozwala lepiej uczniowi zobrazować przedstawiany temat, to problem tkwi w tym, że Joanna nie wypełnia bezpośrednio zadań związanych z jej pracą w szkole i wykonywaniem obowiązków nauczyciela.

 

zapamiętaj

  1. Korzystaj z dozwolonego użytku edukacyjnego w przypadkach, gdy prowadzisz zajęcia lub lekcje w ramach instytucji, która została wskazana w ustawie.
  2. Dozwolony użytek edukacyjny służy wykorzystaniu utworu w celu lepszego zobrazowania odbiorcy przedstawianych na zajęciach kwestii.

Poprzednia strona                                                                                                                      Przejdź dalej