Korzystanie z utworów w ramach domeny publicznej

Przy wykorzystywaniu cudzych utworów podczas prowadzenia zajęć dydaktycznych, bądź też na co dzień realizując swoje osobiste projekty edukacyjne w prowadzonych przez siebie blogach naukowych, czy serwisach internetowych nie zawsze musimy martwić się o to kwestię możliwości/bądź braku możliwości skorzystania z dobrodziejstw dozwolonego użytku edukacyjnego. Możemy korzystać z dużej grupy utworów należących do tzw. domeny publicznej, czyli w szczególności takich utworów, które nigdy nie zostały objęte ochroną prawnoautorską w zakresie autorskich praw majątkowych, bądź też w stosunku, do których taka ochrona wygasła.

Wskazówkę, co czasu trwania autorskich praw majątkowych do utworu daje nam art. 35 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych.

Z zastrzeżeniem wyjątków przewidzianych w ustawie, autorskie prawa majątkowe gasną z upływem lat siedemdziesięciu:
1. od śmierci twórcy, a do utworów współautorskich – od śmierci współtwórcy, który przeżył pozostałych;
2. w odniesieniu do utworu, którego twórca nie jest znany – od daty pierwszego rozpowszechnienia, chyba że pseudonim nie pozostawia wątpliwości co do tożsamości autora lub jeżeli autor ujawnił swoją tożsamość;
3. w odniesieniu do utworu, do którego autorskie prawa majątkowe przysługują z mocy ustawy innej osobie niż twórca – od daty rozpowszechnienia utworu, a gdy utwór nie został rozpowszechniony – od daty jego ustalenia;
4. w odniesieniu do utworu audiowizualnego – od śmierci najpóźniej zmarłej z wymienionych osób: głównego reżysera, autora scenariusza, autora dialogów, kompozytora muzyki skomponowanej do utworu audiowizualnego;
5. w odniesieniu do utworu słowno-muzycznego, jeżeli utwór słowny i utwór muzyczny zostały stworzone specjalnie dla danego utworu słowno-muzycznego – od śmierci później zmarłej z wymienionych osób: autora utworu słownego albo kompozytora utworu muzycznego.

Musimy pamiętać, że ochroną prawnoautorską w dalszym ciągu objęte będą utwory zależne, czyli w dużym uproszczeniu dzieła stworzone niejako na bazie innego utworu, w których autor wykorzystuje istotne elementy cudzego utworu tworząc swój własny samodzielny utwór. Ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych w art. 2 ust. 1 wskazuje jako przykładowe utwory zależne: tłumaczenie, przeróbkę lub adaptację.

Przykładem obrazującym jak może wyglądać dzieło zależne może być cyfrowy kolaż filmów. W przytoczonym niżej wyroku Sądu Okręgowego w Szczecinie Sąd zwraca uwagę, że do stworzenia utworu zależnego doszło poprzez wykorzystanie kilku filmów i zamieszczenie ich fragmentów w nowym układzie graficznym przy wykorzystaniu technik dynamicznego montażu:
„Cyfrowy kolaż kilku filmów – umieszczenie ich w nowym układzie graficznym i wyeksponowanie fragmentów przy użyciu technik dynamicznego montażu nadało niewątpliwie nową jakość wykorzystanym utworom. Stąd też film naruszający według powoda jego prawa należy uznać za przeróbkę wcześniejszych utworów, a więc za utwór w rozumieniu art. 2 prawa autorskiego.”
Wyrok Sądu Okręgowego w Szczecinie, Wydziału VIII Gospodarczego, z dnia 16 września 2013 r., sygn. akt: VIII Gc 11/13.


Poprzednia strona                                                                                                                      Przejdź dalej